بساتين العرفاء ( عرفان و تصوف - فارسى ) غياث الدين حموى ، هبة الله بن سعدالدين ، قرن 8 رساله مفصلى است درعرفان به نثر ونظم ، مشتمل بر حكايتها و حكمتها و تفسير احاديث نبوى در عرفان ، مؤلف كتابش را درچند باب تنظيم نموده كه پانزده باب آن درنسخه حاضر موجوداست و ترتيب بابها درنسخه به هم خورده است . مؤلف دراثنا اشعارى به فارسى از خود مى آورد وتخلصش غياث است ، مانند اين دو بيت : غياثاصي - ددلها كن با حبيبان * كزين ب - ه درجهان نبود شكارى اى غياث ازچه به پندار كنى ميل كه من * نفس بدنفس ترا كم زسگان مى بينم اوخود را ازخاندان حموى مىداند وگويد كتابى درمقامات اجداد خود به نام ( نهاية المراد فى مقالات الاجداد ) تأليف نموده است . نص عبارت وى چنين است : ( . . . حمويه بن على كه جد اعلاى اين ضعيفان است وابناى اين خاندان قديم رانسبت به وى كنند . و به واسطه نام او حموى خوانند . . . و من ذكر او درچند كتاب چون كتاب تاجى وتاريخ سلامى و تاريخ خوارزم مصنف ابوريحان مروى . . . و شرح شمه اى از آن در كتاب نهايه المراد فى مقامات الاجداد ايراد نموده . . . ) . مؤلف كه گويا درنيشابور سكونت داشته ، از سعد الدين حموِى ، پدرش ، شيخ نجم الدين ، شيخ الاسلام محمد حمويه ، كتاب تاريخ مفاخر نيشابور وعيون اخبارالرضا ( ع ) شيخ صدوق ، مطالبى را نقل مىكند . او پس از عنوان هر باب حديثى از حضرت پيامبر ( ص ) آورده و پس از آن مطالبى با عنوانهاى ( حكايت - حكمت ) به نثر ونظم مى آورد . عنوان بابهاى موجود دراين نسخه عبارتند از : 1 - ندارد . 2 - ندارد . 3 - دربيان بعضى از اخلاق ذميمه و منع از تخلق بدان . 4 - ندارد . 5 - درمدح آن كسى كه با ديگر نيكويى كند با وجود آنكه از وى بدى مشاهده نموده باشد . 6 - ندارد . 7 - درمذمت خساست وبخل . 8 - در مذمت كبر و عجب و خود بينى . 9 - درمذمت دنيا . 10 - در كسر نفس ومدح رياضت . 11 - درمعنى آنكه هر كه به جهت خدا كارى كند ضايع نماند . 12 - درستايش توبه ومدح توكل به كرم خداو . . . 13 - ندارد . 14 - درمدح علو همت واجتناب از انائت نفس و خست طبيعت . 15 - درمدح قناعت ومذمت حرص . مؤلف رساله ديگرى دارد به عربى به نام مرادالمريدين كه نسخه اى از آن دركتابخانه دانشگاه تهران به شماره 7198 ( فهرست 16 / 484 ) موجود است . و همين اثر را زنده ياد محمدتقى دانش پژوه درفرهنگ ايران زمين دفتر 13 ص 297 معرفى نموده است . همچنين رجوع شود به منزوى 2 / 1378 . همچنين نام اخلاف واسلاف مؤلف به نقل از ( المشيخه ) در فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه مركزى دانشگاه تهران ج 9 ص 781 درج شده است . براى شرح حال مفصل مؤلف به مقاله سعيد نفيسى دركنجكاويهاى علمى و ادبى صفحات 6 - 39 با عنوان ( خاندان سعدالدين حمويه ) و مقدمه المصباح فى التصوف سعدالدين حمويه ، تصحيح تحقيق نجيب مايل هروى ، منتشره در تهران ، انتشارات مولى ، سال 1362 ه - . ش . مراجعه شود .